Για περισσότερα από τέσσερα χρόνια, επιστήμονες, οργανώσεις προστασίας των ζώων και χιλιάδες πολίτες προσπαθούσαν να σταματήσουν τη δημιουργία της πρώτης εμπορικής μονάδας εκτροφής χταποδιών στον κόσμο. Πριν από λίγες ημέρες, η προσπάθεια αυτή δικαιώθηκε. Η εταιρεία Nueva Pescanova ανακοίνωσε ότι εγκαταλείπει οριστικά το σχέδιό της στα Κανάρια Νησιά, μια εξέλιξη που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας επιχειρηματικής απόφασης.
Το σχέδιο προέβλεπε την εκτροφή και τη σφαγή έως και ενός εκατομμυρίου χταποδιών κάθε χρόνο και είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από επιστήμονες, οργανώσεις προστασίας των ζώων και πολίτες διεθνώς.

Η ίδια η εταιρεία απέδωσε την απόφασή της σε επιχειρηματικούς και κανονιστικούς λόγους. Ωστόσο, δεν μπορεί να αγνοηθεί το γεγονός ότι αυτή η εξέλιξη ήρθε έπειτα από χρόνια συντονισμένης πίεσης και ενημέρωσης, που έφεραν στο προσκήνιο ένα ερώτημα το οποίο μέχρι πρόσφατα ελάχιστοι είχαν θέσει. Πρέπει κάθε ζώο που μπορούμε να εκτρέψουμε να γίνεται και αντικείμενο εκτροφής;

Το χταπόδι δεν είναι ένα συνηθισμένο θαλάσσιο είδος. Είναι ένα από τα πιο ευφυή ασπόνδυλα που γνωρίζουμε. Μαθαίνει, θυμάται, λύνει προβλήματα, χρησιμοποιεί εργαλεία, προσαρμόζει τη συμπεριφορά του και αναγνωρίζεται πλέον από την επιστημονική κοινότητα ως αισθανόμενο ον, ικανό να βιώνει πόνο, φόβο και στρες. Είναι επίσης ένα ζώο μοναχικό. Στη φύση δεν ζει σε ομάδες ούτε περνά τη ζωή του δίπλα σε εκατοντάδες άλλα χταπόδια. Αυτή ακριβώς η φυσική συμπεριφορά είναι που κάνει την ιδέα της εντατικής εκτροφής του τόσο προβληματική. Ένα ζώο που εξελίχθηκε για να ζει μόνο του θα καλούνταν να περάσει ολόκληρη τη ζωή του σε δεξαμενές υψηλής πυκνότητας, μέσα σε ένα σύστημα σχεδιασμένο αποκλειστικά για τη μέγιστη παραγωγή.

Οι αντιδράσεις απέναντι στο σχέδιο δεν βασίστηκαν μόνο σε ηθικά επιχειρήματα. Επιστήμονες και οργανώσεις ανέδειξαν σοβαρά ζητήματα που αφορούσαν την ευζωία των ζώων, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις μιας τέτοιας δραστηριότητας, αλλά και τη μεγάλη κατανάλωση θαλάσσιων πόρων που θα απαιτούσε η διατροφή ενός σαρκοφάγου είδους όπως το χταπόδι. Η απόφαση της Nueva Pescanova δεν σημαίνει ότι το ζήτημα έχει λυθεί οριστικά. Σηματοδοτεί όμως κάτι σημαντικό! Το ότι η κοινωνία αρχίζει να αναρωτιέται αν υπάρχουν όρια σε όσα επιτρέπουμε να γίνουν στο όνομα της παραγωγής τροφίμων.

Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο την Ισπανία. Η Ελλάδα είναι μία από τις μεσογειακές χώρες όπου το χταπόδι αποτελεί διαχρονικά μέρος της διατροφικής κουλτούρας και η ζήτησή του παραμένει υψηλή. Αυτό μεταφράζεται σε συνεχή αλιευτική πίεση στους άγριους πληθυσμούς, οι οποίοι σε πολλές περιοχές χρειάζονται προσεκτική και επιστημονικά τεκμηριωμένη διαχείριση ώστε να διασφαλίζεται η βιωσιμότητά τους.

Παράλληλα, σε αντίθεση με άλλα ζώα εκτροφής, η συζήτηση γύρω από την ευζωία των κεφαλόποδων βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Τα τελευταία χρόνια η επιστήμη έχει αναγνωρίσει όλο και πιο ξεκάθαρα την ικανότητά τους να αισθάνονται πόνο και να βιώνουν αρνητικές εμπειρίες, γεγονός που θέτει νέα ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο τα αλιεύουμε, τα μεταχειριζόμαστε και τα θανατώνουμε.

Κατά καιρούς έχουν υπάρξει αναφορές ότι εξετάζονταν αντίστοιχες επενδύσεις εκτροφής χταποδιών και στη χώρα μας, χωρίς όμως να έχει προκύψει κάποια επίσημα αδειοδοτημένη πρόταση. Η απόφαση στην Ισπανία δείχνει ότι πριν ανοίξει ένας τέτοιος δρόμος, αξίζει να προηγηθεί μια ουσιαστική δημόσια συζήτηση βασισμένη στα επιστημονικά δεδομένα και στις αρχές της προστασίας των ζώων.

Στην A Promise to Animals πιστεύουμε ότι η πρόοδος δεν αποτυπώνεται μόνο σε όσα μπορεί να πετύχει η τεχνολογία ή η βιομηχανία. Αποτυπώνεται και στην ικανότητα μιας κοινωνίας να αναγνωρίζει ότι δεν είναι όλα όσα είναι τεχνικά εφικτά και ηθικά αποδεκτά. Η απόφαση αυτή δεν αλλάζει από μόνη της την πραγματικότητα για τα χταπόδια. Δείχνει όμως ότι οι αποφάσεις που αφορούν τα ζώα δεν λαμβάνονται πλέον αποκλειστικά με τεχνικά και οικονομικά κριτήρια. Η επιστημονική γνώση, ο δημόσιος διάλογος και η κοινωνική πίεση μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά την πορεία τέτοιων σχεδίων.